Tbnqst » Specials » Asbestgebruik
Tbnqst: Informatie van A tot Z

Het gebruik en toepassingen van asbest

Het gebruik en toepassingen van asbest Asbest is een vezelachtig mineraal dat in de natuur voorkomt. Het wordt in ondermeer Rusland, China en Brazilië in grote aantallen in dagbouw uit de grond gehaald. Er zijn 6 verschillende soorten asbest die in 2 verschillende groepen zijn ingedeeld, serpentijnen en amfibolen. Chrystotiel (wit asbest) behoort tot de serpentijnen. De amfibolen bestaan uit amosiet (bruin asbest), crocidoliet (blauw asbest), tremoliet (grijs asbest), anthofyliet (geel asbest) en actinoliet (groen asbest). Asbest heeft veel nuttige eigenschappen. Het mineraal is hittebestendig (tot wel 1600 graden celcius), slijtvast, bestand tegen zuren en logen, heeft een slechte elektrische geleidbaarheid en een grote treksterkte. Asbest is dan ook in meer dan 3.500 producten toegepast. Echter is gebleken dat het mineraal erg schadelijk is voor de gezondheid. Blootstelling aan asbest kan longkanker, mesothelioom en asbestose veroorzaken. Om deze reden is het gebruik van asbest in Nederland sinds 1993 verboden.

Historie van het asbestgebruik

Het gebruik van asbest gaat al heel ver terug. Er zijn bij archeologische vondsten in Finland restanten van aardewerk gevonden waaraan opzettelijk anthofyliet (geel asbest) was toegevoegd. Deze restanten werden tot 4.000 jaar v.Chr. gedateerd. Van zowel de Perzen als de oude Grieken is bekend dat zij doeken weefden van asbestvezels. Het woord asbest is afgeleid van het oud Griekse "asbestos", wat onvergankelijk betekende. Ook de Romeinen pasten asbest toe in onder andere kleden en constructies. Het waren de Romeinen die als eerste vaststelden dat asbest schadelijk was voor de gezondheid. Plinius de oudere tekende al op dat men beter geen slaven kon kopen die in asbestmijnen hadden gewerkt omdat deze niet lang meer leefden.

Uit de middeleeuwen zijn verhalen over het gebruik van asbest veel zeldzamer. Zo zou Karel de Grote tijdens een diner een tafelkleed van asbest in het vuur hebben gegooid om zijn tafelgasten te imponeren. Ontdekkingsreiziger Marco Polo beschreef tijdens een van zijn reizen naar China het gebruik van asbest. Hij merkte op dat het materiaal helemaal niet van salamanderharen werd vervaardigd, zoals tot dan toe werd beweerd, maar gewoon uit de bergen werd gewonnen. Hij gaf het dan ook de naam bergvlas mee.

Peter de grote maakte enkele eeuwen later ook gebruik van asbest dat in Rusland ruim voorradig was. In de negentiende eeuw ontdekte de Italiaanse textielindustrie het mineraal en gebruikte asbest om brandvertragende kleding te fabriceren. Steeds meer toepassingen van asbest werden vervolgens ontwikkelt en na de vondst van grote asbestvoorraden in Canada in 1870 nam het commerciële gebruik van asbest sterk toe. Tot aan het eind van de negentiende eeuw werd asbest vooral toegepast in textiel, isolatiematerialen en dakbedekkingen. In het begin van de twintigste eeuw werd het vervaardigen asbestcement uitgevonden waardoor het gebruik van asbest spectaculair groeide als gevolg van de ontwikkeling van industriële productiemethodes. Tot aan het eind van de twintigste eeuw, toen in veel voornamelijk westerse landen het gebruik van asbest aan banden werd gelegd, nam het gebruik van asbest sterk toe.

Toepassingen van asbest

Asbest is veelvuldig toegepast in bouwmaterialen, met name asbestcement. Vanwege de goede hittebestendige en isolerende eigenschappen ook vaak in de industrie zoals in leidingisolatie, electrische installaties, pakkingen en procesinstallaties. In woningen is asbest, naast bouwmateriaal, veel toegepast in verwarmingsinstallaties, vloerbedekking, brandvertragende materialen, riolering, ventilatie en waterleiding. Daarnaast is in het verleden asbest toegepast in huishoudelijke producten zoals gasfornuizen, strijkplanken, thermosflessen, biljarttafels en zelfs speelgoed. In vliegtuigmotoren, schepen, treinen, vrachtwagens en auto's zijn ook veel asbesthoudende materialen gebruikt.

Gebruik in Nederland

In Nederland zijn een aantal asbestverwerkende bedrijven actief geweest. De grootste hiervan waren de asbestcementfabrieken. Andere grote gebruikers waren een asbestpapierfabriek en producenten van asbesthoudende vloerbedekking. Daarnaast waren er nog diverse bedrijven die asbest verwerkten in isolatiematerialen, dakbedekking, lijmen, kitten en pakkingen. In totaal is door Nederlandse producenten 770.000 ton ruwe asbest verwerkt wat 0,44% is van het totale wereldverbruik van 174 miljoen ton. Daarbij is er nog 608.511 ton asbest geïmporteerd die al verwerkt was in asbesthoudende producten.

Schadelijke gevolgen voor de gezondheid

Al aan het einde van de negentiende eeuw werd door Engelse en Franse arbeidsinspecteurs geconstateerd dat blootstelling aan asbest schadelijke gevolgen had voor de gezondheid. Duitse en Britse artsen toonden destijds aan dat overmatige blootstelling aan asbest stoflongen kon veroorzaken. In de jaren twintig werd deze aandoening asbestose genoemd. Door de Zuid-Afrikaanse onderzoeker Wagner werd in de jaren vijftig de relatie gelegd tussen longkanker en asbestblootstelling. De Amerikaanse onderzoeker Selikoff ontdekte het ontstaan van mesothelioom na blootstelling aan asbest. Van mesothelioom is bekend dat de enige oorzaak van het optreden van de ziekte blootstelling aan asbest kan zijn. Jaarlijks sterven in Nederland circa 600 mensen aan de gevolgen van Mesothelioom. Er is ook brede overeenstemming over de relatie tussen asbestblootstelling en strottenhoofd- en larynxkanker. Tevens stapelt het bewijs zich op dat asbestblootstelling ook maagkanker kan veroorzaken. Met name het inademen van asbestvezels is schadelijk voor de gezondheid.

Wetgeving en verboden

In Duitsland en Engeland werd in de jaren dertig al wetgeving geïntroduceerd die werknemers in de asbestindustrie moest beschermen. Het verbod op het gebruik van asbest liet echter nog lang op zich wachten. In de jaren zeventig waren de Scandinavische landen de eersten die het gebruik van asbest gefaseerd verboden. Het eerste verbod in Nederland werd in 1978 actief toen het gebruik van blauw asbest en spuitasbest werd verboden via het Asbestbesluit Warenwet. Dit leidde uiteindelijk tot een totaalverbod op het gebruik van asbest in Nederland in 1993, ongeveer gelijktijdig met Duitsland maar 5 jaar eerder dan België. In de Europese Unie werd in 2005 een verbod op het gebruik van asbest ingesteld.
Asbest in dakleer

Asbest in dakleer

Veel mensen denken bij asbesthoudende dakbedekking aan asbestcementproducten zoals golfplaten of dakleien. Echter is op een groot aantal daken in Nederland asbesthoudende dakbedekking aanwezig zonder…
Asbest in elektrische installaties

Asbest in elektrische installaties

Asbesthoudende materialen zijn in het verleden veelvuldig toegepast in onderdelen van elektrische installaties. Ondanks een totaalverbod op het gebruik van asbesthoudende materialen dat in 1993 in Ned…
Asbest in gevelkachels en gashaarden

Asbest in gevelkachels en gashaarden

In veel, meestal oudere, woningen waar geen centrale verwarming, stadsverwarming of warmtepomp voor de verwarming van de ruimten in het huis zorgt, worden wandkachels of gashaarden als warmtebron gebr…
Asbest in kunststof vloertegels

Asbest in kunststof vloertegels

Kunststof vloertegels zijn na de tweede wereldoorlog veelvuldig als vloerafwerking toegepast in Nederlandse gebouwen. Ze stonden model voor de vooruitgang in de naoorlogse wederopbouw, maar werden lat…
Asbest in luchtkanalen

Asbest in luchtkanalen

In veel gebouwen zijn luchtbehandelingskanalen aanwezig. Het betreft zowel kantoren, industriële complexen, commerciële ruimtes, scholen en ziekenhuizen, als woonhuizen en appartementengebouwen. Deze…
Asbest in pakkingen

Asbest in pakkingen

Pakkingen zijn in allerlei vormen in veel technische installaties toegepast. Pakkingen zorgen voor een luchtdichte of vloeistofdichte afscherming van diverse componenten van technische installaties, z…
Asbest in speelgoed

Asbest in speelgoed

Er zijn naar schatting wereldwijd ruim 3.500 toepassingen van asbest bekend. Het overgrote deel hiervan betreft asbesthoudende materialen die zijn toegepast in de bouw en industrie. Ook van huishoudel…
Asbestcement dakleien

Asbestcement dakleien

Het gebruik van asbestcement golfplaten is in Nederland algemeen bekend. Minder bekend is de toepassing van asbestcement leien als dakbedekking of gevelbekleding. Dit komt mede doordat leien in Nederl…
Asbestcement golfplaten

Asbestcement golfplaten

Asbestcement golfplaten zijn in grote aantallen op daken en tegen gevels van gebouwen toegepast in Nederland. Met name stallen, schuurtjes, industriële gebouwen en in mindere mate ook woningen zijn vo…
Asbestcement platen

Asbestcement platen

Asbestcement is de meest bekende en meest voorkomende verschijningsvorm van de in Nederland gebruikte asbesthoudende toepassingen. Sinds de succesvolle ontwikkeling van plaatmaterialen van asbestcemen…
Asbestcementbuizen

Asbestcementbuizen

Asbestcementbuizen zijn in Nederland tot aan het asbestverbod in 1993 veelvuldig aangebracht in gebouwen en in de bodem. Ze werden meestal gebruikt als riolering, ontluchting, ventilatie of als mantel…
Asbesthoudend vloerzeil

Asbesthoudend vloerzeil

Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat asbest schadelijk is voor de gezondheid. Het kan onder andere asbestose (stoflongen), longkanker of mesothelioom (kanker aan buik- of longvlies) veroorz…
Brandwerende beplating en asbest

Brandwerende beplating en asbest

Tot halverwege de jaren tachtig van de twintigste eeuw is in veel Nederlandse gebouwen, vaak op last van de brandweer of bouw- en woningtoezicht, asbesthoudende brandvertragende beplating aangebracht.…

De wereldwijde asbestproductie

Het professionele gebruik van asbest is in Nederland al sinds 1993 verboden. Dit is de uitkomst van een decennialang gevoerde discussie tussen wetenschappers, medisch deskundigen en producenten van as…
Hoe schadelijk is asbest in drinkwater?

Hoe schadelijk is asbest in drinkwater?

In de wetenschappelijke wereld heerst er al lange tijd overeenstemming over de schadelijke gevolgen die het inademen van asbestvezels heeft voor de gezondheid. Meer specifiek, het optreden van longkan…
Milieuproblemen door de asbestindustrie

Milieuproblemen door de asbestindustrie

Decennialang werd asbest gezien als het wondermineraal dat vanwege de gunstige eigenschappen kon worden verwerkt in de meest fantastische producten voor de bouw, industrie en zelfs huishoudelijke prod…
Spuitasbest in Nederland

Spuitasbest in Nederland

Spuitasbest is een mengsel van asbest met water en een bindmiddel dat op metalen constructies werd gespoten, voornamelijk om deze te beschermen tegen hoge temperaturen als gevolg van het ontstaan van…
Verbod op asbestdaken in 2024

Verbod op asbestdaken in 2024

Per 1 januari 2024 is een verbod van kracht op het bezitten van asbesthoudende daken. Dit verbod geldt voor zowel particuliere of zakelijke gebouweigenaren. Indien er na deze datum nog asbesthoudende…
Wat zijn de risico’s van een asbestbrand?

Wat zijn de risico’s van een asbestbrand?

Berichten over branden waarbij asbest vrijkomt verschijnen regelmatig in het landelijke nieuws. Vrijwel altijd wordt bij de berichtgeving gemeld dat er na onderzoek is geconstateerd dat er geen schade…
Zelf asbest verwijderen

Zelf asbest verwijderen

Het verwijderen van asbest is in Nederland aan strenge regels gebonden. In de meeste gevallen zal het asbesthoudende materiaal door een gecertificeerd bedrijf moeten worden verwijderd. Er zijn voor pa…
Gepubliceerd door Tbnqst op 24-01-2016, laatst gewijzigd op 11-02-2016. Het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van deze special ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.

Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Onbekend, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • WONDERSTOF EN SLUIPMOORDENAAR. DE PERCEPTIE VAN HET ASBESTGEVAAR ALS SPIEGEL VAN DE TIJD 1930-1990 J.H.M. JANSSEN* Gewina 28 (2005)
  • Asbest in Kaart Historisch onderzoek Asbestgebruik Methode Asbestkansenkaart, Register, 10 maart 2006
Schrijf mee!